Bilim Adamlarının Hayatları

Louis Pasteur
Louis Pasteur

Fransiz kimyaci ve biyolog. Mikroplarin kendiliginden uremesi diye bir seyin soz konusu olmadigini gosterdi. Saraplari biralari inceledi. Bira icin pasteurize yontemini buldu. Bulasici hastaliklar uzerinde calisti. Sarbon hastalaginin mikrobik oldugunu kanitladi. Sarbon ve kuduz asısını buldu.(1885)

Victoria Camps

Kendisini ‘‘milliyetsiz’’ olarak tanımlayan Victoria Camps 1941 yılında İspanya'nın Barcelona kentinde dünyaya geldi. Barcelona Üniversitesi'nde felsefe Bağımsız Barcelona Üniversitesi'nde ise etik hocası. Ölü Tanrı'nın İlahiyatçıları (1968) Analitik Felsefe ve Pragmatik Dil (1976) Etik İmgelem (1983) Etik Retorik Siyaset (1988) Halk Erdemleri (1990) Gündelik Hayatın Huzursuzluğu (1996)Kadın Yüzyılı (1998) gibi mühim kitapların altında imzası var. Barcelona'daki çeşitli hastanelerin etik komitesinde yer aldığı gibi çeşitli alternatif kuruluşların da başkanlığını veya yönetim kurulu üyeliğini yürütüyor. Bir taraftan da Isegoria Dergisi'nin yazı kurulu üyeliğini ve Etik Tarihi isimli ortak bir kitabın koordinasyonunu yapıyor.

‘‘Geleceği geçmişten değil bugünden başlayarak inşa etmeliyiz’’ diyen Camps Katalan milliyetçiliği kadar İspanyol milliyetçiliğine de karşı çıkıyor.

Slavoj Zizek

1949 yılında bugün Slovenya’nın başkenti olan Ljubljana’da doğdu. Zizek bir sosyal bilimci olarak kendisine kurduğu matriksi bu coğrafyaya borçludur. Üniversite eğitimine sosyoloji ve felsefe alanında başladı. Yüksek lisansını (1975) felsefe alanında doktora derecesini de (1981) yine felsefe alanında Ljubljana Sanat Fakültesi Felsefe Bölümü’nde tamamladı. İkinci doktorasınıysa Paris VIII Üniversitesi’nde psikanaliz alanında 1985 yılında tamamladı. Bu dönemde Jacques Lacan’ın asistanı olan Jacques Alain Miller ile çalıştı. 1970’lerin ilk yarısında düşüncelerini şekillendiren Fransız düşünürler Lacan Derrida ve Foucault oldu. 1970’lerde Slovenya’da Kuramsal Psikanaliz Derneği’ni kurdu.

Sonja Kowalewsky

Güzel hırslı ve başarılı...
15 Ocak 1850'de Moskova'da aristokrat bir ailenin kızı olarak doğan Sonja Korvin Kroukowka küçük yaşından itibaren matematik çalışmaya başlamıştı. Sonja'nın yurt dışında öğrenim görme arzusu onu Almanya'nın Heidelberg Üniversitesi'ne götürdü. E.T. Bell'e göre bu çok yetenekli genç kız yalnız yeni zamanların en yüksek kadın matematikçisi değil aynı zamanda kadının özellikle yüksek öğretimdeki yeteneksizliği fikrine karşıbağımsızlığa kavuşması cerayanının önderi olmuştur.
1869 sonbaharında 19 yaşında göz kamaştırıcı bir genç kız olan Sonja Heidelberg'de Leo Königsberger'in eliptik fonksiyonlar Kirchoff ve Heltmotz'in fizik derslerini izler. Weierstrass'ın ilk öğrencilerinden olan Königsberger durmadan Sonja'ya hocasını methediyordu. Sonja Weierstrass'ın iliminden yararlanmak için onunla konuşmaya karar verir. 1870'lerde evlenmemiş kız öğrencilerin durumu bir bakıma anormal görüldüğünden Sonja dedikodulardan kaçınmak amacıyla "şeklen evlilik" denilen bir anlaşma yaparakAlmanya'ya giderken kocasını Rusya'da bırakır. Weierstrass'a başlangıçta evli olduğunu söylemez. Weierstrass'ın öğrencisi olmak arzusuyla Berlin'e gittiğinde Sonja yirmi yaşında canlı kararlı ve çok ciddi idi. "Weierstrass hiç evlenmemişti ama güzel bir kadının ayağına gelmesiyle sıvışıp gidecek kadar ürkek bir bekar değildi." diyor Bell. Sonja aynı zamanda parlak bir yazardı bir genç kız olarak matematik ve edebiyat kariyerini seçmekte uzun zaman tereddüt etti. Sonradan dinlenmek için Rusya'ya döndüğünde kendi anıları üzerine yazdığı kitap İskandinav ülkelerinde basılmıştır. Bunun yayınından sonra Rusya ve İskandinavya'daki edebiyat kritikleri Sonja'nın stil ve düşünce bakımından en iyi yazarlara eriştiğini söylemişlerdir.
Weierstrass elli yaşındaydı matematiğe başladığı sıralarda kendisine hocalık eden Gudermann'ın yardımlarını unutmamıştı. Sonja heyecanını saklamak için -bir şey elde etmek istediği vakit "kimsenin dayanamayacağı kadar fevkalade güzel gözlerini Weierstrass'ın görmemesi için"- geniş kenarlı büyük bir şapya giymişti. İlk görüşmelerinden itibaren Sonja'nın ciddi çehresi Weierstrass'da iyi bir etki yaratmıştı; öğrencisinin matematikte yeteneğini öğrenmek için Königsberger'e mektup yazarak genç kızın kişiliğinin gereken güveni verip vermediğini sordu. Aldığı heyecanlı cevap üzerine Weierstrass üniversite kurulundan Sonja'nın derslerine kabul edilmesi iznini elde etmeğe çalıştı. Yanıt "kesin red" olunca boş vakitlerinden ona ayırarak yetiştirmek istedi; ona her pazar öğleden sonra kendi evinde ders veriyor ve haftanın başka bir gününde onun evine gidiyordu. İlk derslerden sonra Sonja şapkasını çıkardı 1870 sonbaharında başlayan bu dersler hemen hemen aralıksız olarak 1874 sonbaharına kadar sürdü birbirlerini görmedikleri zaman mektuplaşıyorlardı. 1891'de Sonja'nın ölümünden sonra Weierstrass çeşitli mektup ve büyük olasılıkla biriken matematik notlarıyla birlikteSonja'nın bütün yazdıklarını yaktı. Sonja son derece dağınık bir kadındı arkasında bıraktıklarının çoğu parça parça yahut cesaret kırıcı bir düzensizlikteydi; halbuki Weierstrass ile hoş genç dostu arasındaki mektuplaşma -bunun büyük bir kısmı matematikle ilgili olduğu zaman bile- dostça hisleri açıklar ilmi bakımdan bu mektuplardan çoğunun büyük önemi olması muhtemeldi diyor Bell.
Sonja Heidelberg'de iken yine Rus asıllı bir kız arkadaşı Bunsen'in laboratuvarında kimya öğrenmeyi çok istiyordu ama atlatılmıştı. Arkadaşı Sonja'nın sert kimyacı üzerinde ikna kuvvetini denemesini istedi.
Sonja şapkasız olarak Bunsen'a gider onu arkadaşını öğrencisi olarak kabul etmeye ikna eder ama Sonja gider gitmez Bunsen ne yaptığını farkeder. İlerde Weierstrass'a "Bu kadın beni yeminimden caydırdı..." diye yakınır. Weierstrass alıngan bir bekar olan Bunsen'dan Sonja'nın tehlikeli bir kadın olduğunu işittiğinde Sonja'nın iki yıldan fazla bir zamandan beri kendisinden özel dersler aldığını bilmeyen dostunun endişesiyle çılgınca eğlenir. Bunsen yıllardan beri yüksek sesle hiçbir kadını özellikle hiçbir Rus kadınını laboratuvarının mabedine almayacağını söylemekteymiş...
Weierstrass birgün Sonja'ya kendisinin önem verdiği yayımlanmamış çalışmalarından birini gönderir. Herhalde Sonja bu çalışmayı kaybetmiş olmalı ki Weierstrass'ın mektuplarından anlaşıldığı gibi hocası ne zaman bu meseleyi açmak istediyse Sonja bunu örtbas eder. Diğer taraftan Weierstrass'ın yayınlanmamış diğer çalışmalarına büyük bir özenle elinden gelen katkıyı yapar.
Sonja 1874'te Göttingen'den "in absentia" (dışardan gelen öğrenciler) diploması aldıktan sonra dinlenmek üzere Rusya'ya döner. Aşırı çalışmalar ve uğraşlardan çok yorulmuştur ama ünü kendinden önce memleketine ulaşmıştır bile. Weierstrass bu ayrıcalıklı öğrencisine uygun bir çalışma yeri bulmak için bütün Avrupa ile haberleştiği sıralarda Sonja St. Petersburg'daki kibar alemlerde havailikler içinde dinleniyordu; Weierstrass uğraşmalarından bir sonuç alamayınca o zamanki akademik geleneğin tutuculuğundan tiksinir.
1875'de Sonja babasının ölümünü Weierstrass'a bildirir fakat Weierstrass'ın taziyetine bile cevap vermedenüç yıla yakın sesi sedası çıkmaz. 1878 Ağustos'unda Weierstrass göndereli çok ulduğu için tarihini hatırlayamadığı bu mektubunu alıp almadığını Sonja'ya sorar: "Mektubumu almadınız mı? Acaba bana -sizin dediğiniz gibi- en iyi dostunuza serbestçe güvenmenize acaba bir engel mi var? Bunu bana yalnız siz açıklayabilirsiniz..." Weierstrass aynı mektubunda onun matematiği bıraktığı dedikodularını yalanlamasını rica eder. Weierstrass'ı ziyarete giden Rus matematikçisi Tchebicheff onu bulamayınca Brichhardt'la görüşür ve Sonja'nın sosyete alemine daldığını söyler.
Sonja Weierstrass'ın mektubuna onun bedbaht ve hasta olduğunu bildiği halde cevap vermemişti. Kadınlığının matematik emellerine üstün çıktığı bu günlerde kocasıyla mutlu yaşamaktaydı. Weierstrass'a sonunda verdiği cevap ise aldatıcı idi. O eşsiz dehasını anlatmakla bitiremeyen amatör sanatçılar gazeteciler v edebiyatçıların adeta bir mabudesi olmuştu o zamanlar. Şayet normal bir hayat sürebilseydi kendi kafasına şekil veren adamı küçümsemek durumuna düşmeyecekti diye yazıyor Bell.
1878 yılında Sonja'nın bir kızı olur. Bu doğumla gelen dinlenme onun zayıflamış matematik ilgisini yeniden uyandırır ve Weierstrass'a bir konu üzerine danışmak için mektup yazar. Weierstrass o konudaki yayınları araştırcağını bildirir. Sonja'nın kendisi bu kadar uzun zaman ihmal etmiş olmasına rağmen Weierstrass ona her zaman yardıma hazırdı. 1880 yılının Ekim ayında Sonja'ya yazdığı bir mektubunda söylediği gibi yegane esef ettiği nokta Sonja'nın uzun suskunluğunun kendisini onun yardımına koşmak fırsatından yoksun bırakmasıydı. "Fakat geçmiş üstünde durmayı sevmem geleceğe bakalım" diye eklemişti.
Birtakım sıkıntılar Sonja'yı uyandırdı; o matematikçi olarak doğmuştu ve bir ördeğin sudan vazgeçemeyeceği kadar o da matematikten vazgeçemezdi.
1880 Ekiminde Sonja (otuz yaşında idi) bir şey danışmak için Weierstrass'a yazdı ve cevabını beklemeden Moskova'dan Berlin'e geldi. Sonja sarsılmış bir halde beklenmedik bir zamanda gözükünce Weierstrass ona bütün gününü verdi. Herhalde Sonja'yı iyice paylamış olmalı ki Sonja Moskova'ya döndüğü zaman kendini öyle bir heyecanla matematiğe verdi ki ne eğlence düşkünü dostları ne de budala tufeyliler onu tanıyabildiler. Sonja Weierstrass'ın önerisi üzerine "kristal bir ortamda ışığın yayılması problemi"ni ele aldı.
1882'deki yazışmaları öncekilere göre iki farklılık gösterir: Bir kısmı tamamen matematiğe aittir diğer kısmı ise Sonja ile kocasının -bilhassa Bay Kowalewsky karısının zihinsel yeteneklerini gerektiği kadar takdir etmediğinden- birbiri için yaratılmış olmadıklarına aittir.
Kocasının 1883 Mart'ında ani ölümüyle Sonja'nın aile problemleri biter. Kendisi Paris'te kocası Moskova'da idi o sıralarda. Kocasının ölümü büyük bir yıkım olur beş gün kendisini kaybederek yemek bile yemeden odasına kapanır ama altıncı günde kendine gelip kağıt-kalem isteyerek matematik formüllerine dalar. Sonbaharda tamamen iyileşerek Odesa'da toplanan bilimsel bir kongreye katılır. İsveçli matematikçi Mittag-Leffler sayesinde 1884 sonbaharında 1889'da ömür boyu profesör olmak üzere Stockholm Üniversitesi'ne atanır.
Weierstrass'ın son zamanlarında duyduğu en büyük sevinci en kıymetli öğrencisinin meziyetlerinin tanınmış olmasıdır.
Sonja 1888 Noel arifesinde; bir katı cismin sabit bir nokta etrafındaki dönmesini açıklayan araştırmasıyla Fransız İlimler Akademis'nin Bordin Ödülü'nü kazandı. Jüriye göre araştırmasının o kadar ayrıcalıklı bir değeri vardı kiödülün miktarı önce bildirilen 3000 franktan 5000 franga yükseltildi. Bu başarı üzerine Weierstrass'ın mutluluğuna diyecek yoktur. "Başarınızın beni ve kızkardeşimi ve buradaki bütün dostlarınızı ne kadar mutlu ettiğini söylememe gerek yoktur. Özellikle ben gerçek bir mutluluk duydum bu işten anlayanlar benim sadık öğrencimin 'benim zayıf tarafımın' başıboş bir kukla olmadığı kararını ilan ettiler."
Sonja Satürn'ün halkası teoremi ile de uğraştı. Matematik fizikte ikinc imertebeden kısmi türevli diferansiyel denklemler üzerindeki yayınlarıyla ünlü Fransız matematikçileri Darboux ve Hadamard'la Sonja Kowalewsky ismi de yer almaktadır.
Bu büyük ödülden iki yıl sonra kısa süren bir hastalığın ardından 10 Şubat 1891'de Stockholm'de öldü. Weierstrass ise altı yıl sonra 1897'de öldü.

Daniel Gabriel Fahrenheit

Daniel Gabriel Fahrenheit ya da Gabriel Daniel Fahrenheit 24 Mayıs 1686 Gdansk'da doğdu 16 Eylül 1736 Den Haag'da öldü); Alman fizikçi.


Hollanda ve İngiltere gezilerinde deneysel fizik ve meteoroloji alanlarında kullanılan kimi araçların yapımını öğrendi. 1710 da yaptığı termometre başlangıç noktası olarak soğuk bir karışımın sıcaklığını bitiş noktası olarak da ağız boşluğunun sıcaklığını ilke saydı. Daha sonra bu termometreyle ölçtüğü suyun donma sıcaklığını 32 kaynama sıcaklığını da 212 derece olarak saptayarak kısaca °F simgesiyle gösterilen Fahrenheit derecesi ölçeğini ortaya koydu. 1720 termometresini daha da geliştirerek ispirto yerine ilk kez civayı kullandı. İngiltere'de Royal Society üyeliğine seçildi. Maddenin kaynama noktasının hava basıncıyla değiştiğini gösterdi. 1721'de suyun aşırı soğuma özelliğini 1724'te de içine tuz karıştırılan suyun donma ve kaynama sıcaklıklarının değiştiğini ortaya koydu.Günümüzde İngiltere ve ABD'de sıcaklık ölçü birimi olarak kullanılmakta olan Fahrenheit derecesi ile Celcius derecesi arasında


TFahrenheit = 18 · TCelsius + 32

Hypatia

Aydınlığın son ışığı...
İskenderiyeli astronom ve matematikçi Theon'un kızıdır.Bilimi ve zerafeti ile olduğu kadar güzelliği ile de ünlü olan bu filozof ve matematikçi Grek hanım Atina'da eğitimini tamamladıktan sonra İskenderiye'ye yerleşmiş ve orada bir okul açmıştır. Zamanında yaşayanlarca filozof İsidorus'un karısı olduğu söylenmişse de bunda bir yanılgı olduğu sanılmaktadır; çünkü güvenilir yazarlara göre Hypatia hiç evlenmemiştir. Babasından aldığı sağlam fikir yapısı ile kendisini Platon'un izinde buldu ve İskenderiye'de Platon Aristo ve Suda gibi diğer filozoflar üzerine halka açık dersler verdi. En önemli öğrencisi Synesios'dur. Sonradan büyük filozof olan bu öğrencisi ona hayranlığını ve ilmine duyduğu takdirlerini bildiren pek çok mektup yazmıştır. Bu mektuplar felsefe tarihi kitaplarında bugüne kadar gelmiştir. Buna karşın Damaskios ve onun hocası İsodoros Hypatia için filozof olarak büyük takdirlerini söylerken İskenderiye'deki Platon geleneğinin etkisi altında kalmayıp kendi kararını verseydi geometride daha ileri olurdu fikrini ileri sürmüşlerdir. Sinosios ve Herakles'in yetişmelerinde öğretmenleri Hypatia'nın üstün gayreti teşekkürle anlatılmaktadır.
Hypatia çeşitli bilim dallarında çalışmıştı; yaratıcı olmaktan çok bir eleştirmen ve yorumcu (commentator) idi. Astronomik tablolar Appolonius konik kesitleri ve Diophant üzerine yorumları vardır.
Hypatia'nın en parlak zamanı Arkadius'un hükümranlığı dönemine 415'deki trajik ölümü de Arkadius'un halefi devrine rastlar.
Hypatia'nın İskenderiye'de yeni Platonculuğu yansıtan felsefesi yaklaşımı bakımından Atina okuluna göre daha araştırmacı ve bilimsel nitelikteydi ayrıca Atina okulu kadar mistik eğilimler taşımıyordu.
MÖ 3. yüzyıldan başlayarak altıyüz yıllık bir süre boyunca insanların İskenderiye'de başlattığı düşünsel ortamdan sonraki baskı öğrenmekten korku bütün izleri yok etmiştir. Hıristiyanlıktan sonra filozoflar takımı Roma hükümdarının himayesinde olmaya devam ettiler ve yeni eğitim hiçbir şekilde yığınlara mal edilmedi. Hükümdar Julyana Apostata'nın onlara verdiği koruma ölümünden on yıl sonra da devam etti. Hypatia o dönemde ilk Hıristiyanlarca büyük ölçüde putperestlikle özleştirilen öğrenim ve bilimi simgeliyordu. Bu nedenle İskenderiye'de Hıristiyanlar ve Hıristiyan olmayanlar arasındaki gerginlik ve çatışmaların öne çıkan ismi olarak görülüyordu. Eski aydınlanmanın temsilcisi olan Hypatia Pitolemais şehrinin putperest valisi Orestes'in himayesine sığınır Rahip Cyrillos'un İskendiriye'ye Başpiskopos olmasından sonra gerginlikler daha artar ve onun yandaşlarının oluşturduğu bir kitle tarafından sokakta araba altında linç edilir.
Önceleri Makedonyalılar sonra Romalı askerler Mısırlı rahipler Yunan aristokratları Fenikeli denizciler Yahudi tacirler Hindistan ve Güney Sahra'dan gelen ziyaretçiler İskenderiye'nin parlak döneminde büyük bir uyum içinde yaşamışlardı. Büyük İskender'in kurduğu bu şehrin muhteşem bir kütüphanesi ve buna bağlı bir müzesi vardı. Bilim ve düşünce ürünleri burada çiçek açmıştı; pek çok bilim adamının yanında İskenderiyeli Theon ve kızı Hypatia da bu kütüphaneye devam edenler arasındaydı. Bu kütüphane de fanatikler tarafından yakılmıştır.

Jelio Jelev

Bulgaristan’ın ilk demokratik başkanı olan Jelio Jelev bir felsefeci ve modern zamanlarda Balkanlar'a damgasını vuran önemli bir devlet adamı. 1935 yılında Varna'da doğdu ve Sofya Üniversitesi'nde felsefe okudu. Üniversitedeki toplantılarda dogmatik görüşlere karşı çıkmasıyla göze çarptı ve yönetimle başı sık sık derde girdi. Doktora tezinde Lenin'in ‘‘felsefi kategoriler’’e ilişkin görüşünü eleştirdi. Önce bursu iptal edildi ardından Sofya'ya ayak basması yasaklandı. Yedi yıl eşinin köyü olan Grosden'de toprakla ve felsefeyle haşır neşir oldu. Bu sırada kaleme aldığı ‘‘Faşizm’’ adlı kitabı önce pek önemsenmedi. Ama bir müddet sonra eserdeki ‘‘totaliter devlet’’ olarak ortaya koyulan tezin esas olarak Bulgaristan'daki sisteme bir eleştiri olduğu anlaşıldı.

Eski sistemin 10 Kasım 1989'da devrilmesinden sonra politika sahnesine çıktı ve 1990'da Bulgaristan devlet başkanı oldu. Yapılan ilk serbest seçimlerde tekrar devlet başkanı seçildi. 1997'de görevini bıraktığını ve yeniden felsefeye döneceğini açıkladı ve öyle de yaptı.